Согласно Законот за работните односи, работникот може да склучи договор за вработување со полно или со скратено работно време. Полното работно време не смее да биде подолго од 40 часа неделно, а со закон или колективен договор може да се утврди и пократко полно работно време, но не пократко од 36 часа неделно. За работни места кај кои постојат поголеми опасности од повреди или здравствени оштетувања, со закон, друг пропис или колективен договор може да се утврди полно работно време и пократко од 36 часа неделно.
Скратеното работно време не треба да се поистоветува со класичен договор за вработување со работно време пократко од полно. Законот посебно го уредува скратеното работно време во посебни случаи, како и скратеното работно време за работници кои работат на особено тешки, напорни и штетни по здравјето работни места.
Скратено работно време поради инвалидност или медицинска рехабилитација
Работникот кој работи помалку од полното работно време согласно прописите за пензиско и инвалидско осигурување, здравствено осигурување и медицинска рехабилитација ги остварува правата од задолжителното социјално осигурување како да работи со полно работно време, во согласност со законските услови.
Кога работата е особено тешка или штетна по здравјето?
Посебен режим важи за работници кои извршуваат особено тешки, напорни и штетни по здравјето работи, кога штетното влијание врз здравјето или работната способност не може целосно да се отстрани со заштитни мерки. Во таков случај, работното време се скратува сразмерно на штетното влијание, согласно закон и колективен договор.
И покрај пократкото работно време, при остварувањето на правото на плата и другите права од работен однос, ова скратено работно време се изедначува со полно работно време.
Кои работни места се опфатени?
Како особено тешки, напорни и штетни по здравјето работи, Законот ги наведува:
- особено тешка физичка работа;
- работа под зголемен атмосферски притисок;
- работа под зголемена бучавост;
- работа во вода или влага;
- работа изложена на јонизирачки зрачења;
- работа со болни од заразни болести и со заразни материјали;
- работа на хируршки интервенции во операциони сали;
- работа во областа на психијатријата;
- работа со лица со најтешки пречки во психичкиот развиток;
- работа во судска медицина и патолошка анатомија;
- работа со нагризувачки материјали;
- работа на летачки персонал;
- балетски изведби;
- музичари на дувачки инструменти;
- играорци и оперски солисти;
- работа во близина на напон или под напон;
- работа на височина или длабочина.
Како се одобрува скратеното работно време?
За работниците кои работат на вакви особено тешки, напорни и штетни работни места, одобрение за работа со скратено работно време дава министерот за економија и труд, врз основа на претходно прибавено мислење од здравствена установа која врши дејност медицина на трудот и мислење од инспекцијата на трудот.
Барањето за покренување на постапката може да го поднесе работникот или синдикалната организација до работодавачот. Здравствената установа и инспекцијата на трудот ги доставуваат своите мислења врз основа на претходно изготвен и доставен елаборат од работодавачот.
Барањето за добивање одобрение до Министерството за економија и труд го поднесува работодавачот, заедно со потребните мислења. Доколку инспекцијата на трудот утврди дека постојат услови за скратено работно време, со решение ќе му наложи на работодавачот да покрене постапка за негово утврдување. Оваа надлежност е ажурирана со измените на Законот од 2025 година.
Може ли работникот да работи прекувремено?
Работникот кој работи на работи што се особено тешки, напорни и штетни по здравјето не смее да работи прекувремено на тие работи. Исто така, додека работи со скратено работно време на таквите работни места, не може да се вработи кај друг работодавач на истите работи.
Важно е да се направи разлика меѓу скратено работно време по договор и скратено работно време кое произлегува од посебни законски услови. Во првиот случај правата најчесто се остваруваат пропорционално на договореното работно време, додека кај посебните случаи предвидени со закон, скратеното работно време може да се изедначува со полно работно време за одредени права.
Значи, право на скратено работно време можат да имаат работници поради утврдена инвалидност или потреба од медицинска рехабилитација, како и работници кои извршуваат особено тешки, напорни и штетни работи, кога условите предвидени со закон се исполнети.
Тагови: Законот за работните односи работнички права скратено работно време