Македонските петнаесетгодишници повторно се соочуваат со сериозен образовен аларм, покажуваат најновите резултати од ПИСА 2025. Само 26 отсто од учениците во земјава го достигнале основното ниво на читачка писменост, што значи дека речиси тројца од четири имаат тешкотии да ја препознаат главната идеја во текст, да пронајдат информации и да размислуваат за значењето на прочитаното. Во математиката состојбата е слично загрижувачка: само 32 отсто го достигнале основното ниво, додека 68 отсто остануваат под прагот на минимална функционална математичка писменост. Кај природните науки, пак, 36 отсто достигнале најмалку второ ниво, далеку под просекот на ОЕЦД.

Резултатите не зборуваат само за рангирање, туку и за тоа колку учениците умеат да го применат знаењето во реални ситуации. ПИСА 2025 покажува дека во читањето и природните науки Македонија е приближно на нивото од 2022 година, додека кај математиката бележи пад. Само еден процент од македонските ученици се меѓу најуспешните во математиката, наспроти осум проценти во просекот на ОЕЦД, а речиси и да нема ученици на највисоките нивоа по природни науки.

Истражувањето открива и поширока слика зад слабите резултати. Дури 33 отсто од учениците велат дека соучениците често се расеани од дигитални уреди на часовите, а 44 отсто користат чет-ботови со вештачка интелигенција за учење најмалку еднаш неделно. Воедно, 35 отсто признале дека пропуштиле најмалку еден цел училишен ден во двете недели пред тестирањето, а се намалува и поддршката од дома. ОЕЦД оценува дека проблемот не е само македонски, но бројките јасно укажуваат дека домашниот образовен систем се соочува со сериозна задача: не само да пренесува знаење, туку и да обезбеди учениците навистина да умеат да го користат.

Тагови: ученици ПИСА

Загубата на близок човек е еден од најтешките моменти со кои може да се соочи еден вработен. Но, покрај личната болка, ваквите ситуации отвораат и важни прашања на работното место колку време треба да му биде овозможено на вработениот да отсуствува, каква поддршка треба да добие и како работодавачот да постапи без да создаде дополнителен стрес или конфликт.

Според анализата објавена од People Management, токму начинот на кој компаниите го регулираат и применуваат bereavement leave, односно отсуството поради смрт на близок, може значително да влијае врз односот меѓу работодавачот и вработениот.

Не станува збор само за законска обврска

Политиката за отсуство поради загуба не треба да се сведува само на прашањето „колку денови следуваат“. За вработениот, периодот по загубата може да биде исполнет со организација на погреб, семејни обврски, финансиски и административни прашања, но и со силна емоционална реакција која може да продолжи и по враќањето на работа.

Затоа, HR тимовите имаат важна улога во креирањето средина во која вработениот ќе може да се справи со ситуацијата без дополнителен притисок.

Јасните правила можат да спречат конфликти

Еден од најважните чекори за работодавачите е однапред да имаат јасно дефинирана политика.

Таа треба да опфати:

• Кој има право на отсуство;
• За кои членови на семејството се однесува;
• Колку денови отсуство се обезбедуваат;
• Дали постои можност за дополнително отсуство;
• Како се поднесува барањето;
• Каква документација може да биде потребна;
• Кој ја носи одлуката во специфични или невообичаени ситуации.

Јасните процедури се особено важни затоа што можат да го намалат ризикот од недоразбирања и спорови меѓу вработените и работодавачите.

HR треба да има човечки пристап

Во вакви ситуации, начинот на комуникација е подеднакво важен како и самата политика. Наместо разговорот да започне со прашања за документација, процедури и рокови, HR може прво да покаже разбирање и да му даде простор на вработениот. Една едноставна порака како „Не грижете се за работата во овој момент, ќе разговараме кога ќе бидете подготвени“ може да има многу поголемо значење од формалната процедура.

Поддршката не треба да заврши со враќањето на работа

Враќањето во канцеларија не значи дека процесот на тагување е завршен. Затоа, компаниите треба да размислат и за тоа како ќе го поддржат вработениот по неговото враќање – преку флексибилно работно време, постепено враќање на обврските или дополнителна поддршка доколку е потребна.

Добрата HR политика не е само онаа што е правно исправна. Таа е политика која во најтешките моменти покажува дека зад секој вработен стои човек.

Што можат да направат HR тимовите?

• Да имаат јасна политика за отсуство поради загуба.
• Да ги информираат вработените за нивните права.
• Да избегнуваат непотребна бирократија во чувствителен момент.
• Да обезбедат флексибилност кога околностите го дозволуваат тоа.
• Да имаат емпатичен пристап при комуникацијата.
• Да обезбедат поддршка и по враќањето на работа.

Бидејќи вистинската култура на една компанија не се гледа само во деновите кога сè оди добро. Се гледа во начинот на кој се однесува кон своите луѓе кога животот ќе стане најтежок.

Прочитајте и за: AI инфраструктурата создава нова криза на таленти: Недостигот на квалификувани работници станува критичен

Тагови: HR трендови

Европската комисија ги објави официјалните датуми за почеток и крај на летното сметање на времето до 2031 година, што значи дека граѓаните во наредните години ќе продолжат да ги поместуваат стрелките двапати годишно. Според важечките правила на Европската Унија, летното сметање започнува последната недела од март, а завршува последната недела од октомври.

Според објавениот распоред, зимското сметање на времето оваа година ќе почне на 25 октомври. Во 2027 година, пак, летното сметање ќе започне на 28 март и ќе трае до 31 октомври. Сепак, овој календар е изготвен врз основа на сегашните правила и не значи дека системот на сезонско менување на времето сигурно ќе остане во сила до 2031 година.

ЕУ со години води дебата за укинување на летното и зимското сметање на времето. Европскиот парламент уште во 2019 година усвои нацрт-закон со кој се предвидуваше укинување на оваа пракса во 2021 година, но одлуката беше одложена бидејќи земјите-членки не постигнаа согласност околу тоа кое време треба трајно да се задржи. Доколку во меѓувреме бидат донесени нови регулативи, менувањето на часовникот би можело да престане и пред 2031 година.

Тагови: ЕУ зимско сметање на времето

Работното време завршува во 17:00 часот. Компјутерот е исклучен, задачите за денот се завршени, но сепак гледате околу себе и размислувате: „Дали да останам уште малку?“ Можеби колегите сè уште работат. Можеби шефот е во канцеларија. Можеби имате чувство дека ако си заминете точно на време, другите ќе мислат дека не сте доволно посветени.

И токму тука се појавува една од најчестите работни дилеми: зошто чувствуваме вина кога го правиме нешто што всушност е нормално – си заминуваме кога работниот ден завршува?

1. Ја мешаме посветеноста со прекувремената работа

Во многу работни средини постои тивко правило дека „вредниот“ вработен е оној кој останува подолго. Но, бројот на часови поминати во канцеларија не е секогаш показател за продуктивност.

Можете да завршите повеќе за осум ефективни часа отколку некој за десет или единаесет часа со постојани прекини и одложувања. Посветеноста не се мери со тоа кој последен ја напушта канцеларијата.

2. Се споредуваме со колегите

Ако сите околу вас остануваат до доцна, лесно е да почувствувате дека и вие треба да го направите истото.

Се појавуваат мисли како:

• „Што ќе мислат ако си одам сега?“
• „Дали ќе изгледа како да не ми е грижа?“
• „Можеби требаше да останам уште еден час.“

Но, секој има различен начин на работа, различни обврски и различно темпо.

Тоа што некој останува до 19:00 часот не значи дека вие треба да останете до 19:00 часот за да бидете добар вработен.

3. Се плашиме дека ќе изгледаме „незаинтересирано“

Понекогаш вината доаѓа од стравот дека менаџерот ќе ја протолкува вашата навремена реакција како недостаток на амбиција. Но, ако редовно ги завршувате своите обврски, ги почитувате роковите и сте одговорни во текот на работното време, нема причина да се чувствувате виновно затоа што сте го завршиле работниот ден.

Всушност, способноста да го организирате времето така што ќе ги завршите задачите во предвидениот рок е професионална вештина, а не недостаток на посветеност.

4. Работната култура нè научила дека „повеќе“ значи „подобро“

„Остани уште малку.“

„Само уште ова.“

„Сите сме тука, можеш и ти.“

Овие реченици можат постепено да создадат култура во која останувањето после работното време станува нормално, дури и кога реално нема потреба од тоа.

Проблемот е што со текот на времето границата помеѓу „ќе останам затоа што навистина е потребно“ и „ќе останам затоа што се чувствувам виновно ако си одам“ станува многу тенка.

5. Се плашиме да не пропуштиме нешто

Некои вработени остануваат подолго затоа што се плашат дека токму по нивното заминување ќе се случи нешто важно. Нова задача. Итна порака. Состанок. Одлука. Но, ако постојано чувствувате дека мора да бидете достапни, вашата работа постепено почнува да го зазема целиот ден. А здравата кариера не треба да значи дека сте достапни 24 часа дневно.

6. Како да престанете да чувствувате вина?

Првиот чекор е да се запрашате: „Дали навистина имам причина да останам или само се чувствувам виновно што си одам?“ Ако имате итна задача, рок или нешто што објективно мора да се заврши останувањето може да биде оправдано.

Но, ако задачите се завршени и работното време е завршено, тогаш заминувањето не е неодговорност.

Обидете се да создадете неколку едноставни навики:

• Планирајте ги најважните задачи однапред;
• Поставете реални приоритети;
• Избегнувајте непотребно одложување;
• Информирајте го тимот навреме ако нешто нема да биде завршено;
• Научете да разликувате итно од важно;
• Не се споредувајте со туѓото работно време.

7. Заминувањето на време може да ве направи подобар вработен

Одморениот вработен има повеќе енергија, концентрација и простор за размислување. Кога постојано го продолжувате работниот ден, ризикувате заморот да се натрупа и да влијае врз продуктивноста, расположението и квалитетот на работата. Затоа, заминувањето на време не треба автоматски да се гледа како нешто негативно.

Понекогаш најпрофесионалната одлука е едноставно да кажете: „За денес завршив. Утре продолжувам.“

На крајот од денот, вашата вредност како вработен не се одредува според тоа колку долго сте седеле на работното место. Се одредува според резултатите, одговорноста, квалитетот на работата, односот кон тимот и способноста да ги исполнувате своите обврски. Затоа, следниот пат кога часовникот ќе покаже дека работниот ден завршил, а вие ќе почувствувате вина што станувате од бирото, сетете се: Не си одите рано. Си одите на време. И тоа е сосема во ред.

Прочитајте и за: Како да се вратите во кариерата по подолга пауза

Тагови: совети за работа