Кој стои зад брендот IPrio?
IPrio е идеја што ја развивме заедно со Гого Рафајловски, како одговор на реален проблем што го гледаме секојдневно во работа со клиенти. Како дел од компанијата Смиљковиќ ИП, која се занимава со заштита на интелектуална сопственост, постојано се соочувавме со ситуација каде луѓето создаваат вредност, но немаат лесен начин да докажат дека биле први.
IPrio произлезе токму од таа празнина, како дигитална алатка што им овозможува на креаторите, стартапите и компаниите веднаш да создадат доказ за постоење на нивната работа.
Ова не е само технолошко решение, туку природно продолжение на нашата мисија во Смиљковиќ ИП, да ја направиме интелектуалната сопственост поразбирлива, подостапна и практична за секој што создава нешто вредно.
Колку денес интелектуалната сопственост влијае врз атрактивноста на една компанија кај инвеститорите?
Интелектуалната сопственост денес не е „додаток“, туку е сржта на вредноста. Во модерната економија, над 90% од вредноста на компаниите доаѓа од нематеријални средства, а IP е клучен дел од тоа.
Инвеститорите не инвестираат само во идеја, туку во заштитена идеја. Во нешто што може да се скалира без лесно да се копира.
Ако имаш патент, бренд или јасно дефинирана IP стратегија, тоа директно ја зголемува довербата, ја намалува перцепцијата на ризик и ја зголемува вредноста на компанијата.
Во пракса, често гледаме дека токму IP е факторот што прави разлика меѓу „интересен проект“ и „бизнис за инвестирање“.
Кога е вистинскиот момент една компанија или стартап да започне со заштита на своите идеи?
Најкратко кажано: многу порано отколку што повеќето мислат.
Во моментот кога нешто има потенцијал да стане вредност, треба да се размислува за заштита. Голема грешка е што многу стартапи чекаат „да пораснат“, а во меѓувреме ја губат можноста за патент или ја изложуваат идејата јавно.
IP не треба да дојде на крај, туку треба да оди паралелно со развојот на бизнисот. Дури и едноставни чекори, како timestamping или NDAs, можат да направат огромна разлика во рана фаза.
Кои типови на интелектуална сопственост се најрелевантни за македонските компании во моментов?
Нема „најрелевантни“ во апсолутна смисла. Сите форми на заштита на интелектуална сопственост можат да бидат клучни, во зависност од целта на бизнисот и типот на асетот што го гради.
За компании што градат бренд, регистрација на трговска марка е клучна, затоа што тоа е она што клиентот го препознава и го памети.
За креативни индустрии, авторското право и доказот за авторство стануваат сè поважни.
Патентите имаат огромна тежина, но нивната вредност доаѓа само кога се дел од јасна стратегија. Не се релевантни за секој бизнис, но кога се паметно поставени и искористени, можат да создадат силна конкурентска бариера и долгорочна предност.
Дали компаниите кај нас доволно ја користат интелектуалната сопственост како бизнис-алат, или сè уште ја гледаат како формалност?
Многу компании ја гледаат заштитата на интелектуална сопственост како нешто што „треба да се направи“ наместо како нешто што може да им донесе директна вредност.
Но тоа почнува да се менува, особено кај помладите стартапи и компании што работат интернационално.
Тие веќе разбираат дека IP може да биде алатка за преговарање, за добивање инвестиции или за блокирање на конкуренцијата.
Нашата мисија е токму тоа, да ја поместиме перцепцијата од „правна обврска“ кон „стратешко оружје“.
Кои индустрии во Македонија имаат најголем потенцијал за развој на иновации и патенти?
Кога зборуваме за потенцијал за иновации и патенти во Македонија, не станува збор само за индустрии, туку и за екосистеми. Факултетите и истражувачките центри се еден од најголемите, но недоволно искористени извори на иновации, каде што се создава знаење што може да се трансформира во патенти и бизниси.
Паралелно, компании што инвестираат во R&D имаат најголем потенцијал да генерираат заштитлива технологија и да изградат конкурентска предност.
Секако, IT секторот игра клучна улога, особено со развојот на AI и SaaS решенија, каде што иновацијата е брза и континуирана.
Голем потенцијал има и во поврзувањето на традиционалните индустрии со нови технологии, каде што често се создаваат најпрактичните и применливи решенија.
Клучниот предизвик не е недостаток на идеи, туку како тие идеи да се структурираат, заштитат и претворат во реална бизнис вредност.
Како изгледа еден „добар“ IP план за стартап кој сака да излезе на странски пазар?
Добар IP план не значи „да заштитиш сè“, туку да заштитиш паметно.
Прво се идентификува што е core value, дали е технологија, бренд или податоци.
Потоа се избираат алатките: патент ако има техничка иновација, трговска марка за бренд, трговска тајна за know-how.
Клучна е и географијата, каде бизнисот ќе оперира и каде се наоѓа конкуренцијата.
Добриот план секогаш е поврзан со бизнис целите на компанијата. Не постои изолирана IP стратегија.
И најважно: треба да биде флексибилна и да се развива заедно со компанијата.
Кои се најчестите пропусти што ги прават компаниите кога станува збор за заштита на идеи и иновации?
Најчесто, компаниите доцнат со заштитата.
Потоа, често споделуваат или објавуваат јавно, пред да воспостават било каква форма на заштита.
Друг чест предизвик е што не е јасно дефинирано што навистина има вредност, па или се штитат погрешни работи или воопшто не се преземаат чекори.
Дополнително, често недостасува внатрешна структура, кој што создава, кој ги поседува правата и како се документира процесот.
И најважно, IP ретко се поврзува со бизнис стратегијата, па наместо да биде алатка за раст, останува само формалност.
Но добрата вест е дека сите овие предизвици се решливи. Со правилен пристап, компаниите можат многу брзо да ја претворат интелектуалната сопственост во реална и мерлива бизнис предност.
Колку е важно усогласувањето на IP стратегијата со целокупната бизнис стратегија?
Ова е клучен чекор за бизнисите.
Заштита на интелектуална сопственост без бизнис стратегија е трошок, а усогласена IP стратегија станува алатка за раст и конкурентска предност.
Секоја IP одлука треба директно да ја следи насоката во која се движи компанијата. Токму таму се создава вистинската вредност.
Што треба да направи државата за да го поттикне создавањето и задржувањето на интелектуалната сопственост во земјата?
Државата има клучна улога во создавање средина каде што интелектуалната сопственост не е само формалност, туку двигател на економски раст.
Првиот чекор е едукација. Интелектуалната сопственост треба да се разбере како бизнис алатка, а не само како правен концепт.
Потоа следи финансиска поддршка за стартапи и мали и средни компании, бидејќи трошоците за заштита често се реална бариера.
Истовремено, потребно е поефикасно и побрзо функционирање на институциите, за процесите да бидат предвидливи и практични.
Но најважно е да се изгради екосистем во кој IP се вреднува и активно се користи – затоа што кога компаниите ќе видат конкретни бенефити, инвестицијата во интелектуална сопственост доаѓа природно.
Како новите дигитални алатки ќе ја променат иднината на заштитата на авторски права и интелектуална сопственост?
Ќе ја направат побрза, поевтина и многу подостапна. Алатки како временски печат (timestamp) ќе овозможат доказите за авторство да се создаваат во реално време.
Тоа значи дека заштитата нема да биде нешто што се прави „подоцна“, туку нешто што се случува паралелно со создавањето.
Истовремено, ќе се појават и нови предизвици, особено околу AI и сопственоста на генерирана содржина. Но генерално, се движиме кон свет каде што секој креатор ќе има алатки да го заштити својот труд веднаш. И токму тука се отвора простор за нова генерација алатки, како IPrio, кои ја прават заштитата дел од самиот процес на создавање.
Тагови: бизнис идеи IPrio